Çiğdem Bitkisi FMF Hastalığına İyi Gelir mi? Kolşisin Gerçeği ve Çiğdemin Faydaları

Çiğdem ile Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF) arasında bağlantı kurulmasının en önemli nedeni ise kolşisin maddesidir. Kolşisin, özellikle Colchicum autumnale olarak bilinen acı çiğdem türünden elde edilen doğal kaynaklı bir alkaloittir ve FMF tedavisinde tıbbi olarak kullanılmaktadır.

Ancak buradaki en önemli nokta şudur: FMF hastalığı bulunan kişilerin çiğdem bitkisini, tohumunu, yumrusunu veya herhangi bir bölümünü tüketmesi tedavi anlamına gelmez ve zehirlenmeye neden olabilir. Kolşisin, standartlaştırılmış ve doktor tarafından uygun dozda reçete edilen bir ilaçtır.

Bir diğer konumuz: Göz Sağlığına İyi Gelen 8 Besin: Daha Sağlıklı Gözler İçin Ne Yemeli?

FMF hastalığı nedir?

Ailevi Akdeniz Ateşi, kısaca FMF veya AAA, genetik geçişli bir otoinflamatuvar hastalıktır. Hastalık çoğunlukla tekrarlayan ateş, karın ağrısı, göğüs ağrısı ve eklem şikâyetleriyle kendini gösterebilir.

FMF’nin altında çoğunlukla MEFV genindeki değişiklikler bulunur. Hastalık ataklar halinde ortaya çıkabileceği gibi, ataklar arasında kişinin kendisini tamamen iyi hissettiği dönemler de olabilir.

FMF yalnızca ağrı ve ateş ataklarından ibaret değildir. Kontrol altına alınmayan hastalıkta uzun süre devam eden inflamasyon, özellikle AA amiloidozu gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Bu nedenle FMF tanısı alan kişilerin düzenli doktor kontrolünde olması büyük önem taşır.

Çiğdem ile FMF arasındaki bağlantı nedir?

Çiğdem ve FMF arasındaki bağlantının merkezinde kolşisin bulunur.

Kolşisin, Colchicum autumnale adlı bitkide doğal olarak bulunan bir alkaloittir. Bu madde uzun yıllardır özellikle FMF tedavisinde kullanılmaktadır. Günümüzde FMF tedavisinde kolşisin kullanımı, bilimsel çalışmalar ve uluslararası tedavi kılavuzları tarafından desteklenmektedir.

2024 yılında güncellenen EULAR/PReS önerilerinde, klinik olarak FMF tanısı konulan hastalarda kolşisin tedavisinin başlanması ve tedavinin uzun süreli olarak sürdürülmesi önerilmektedir. Tedavinin temel amaçlarından biri atakları kontrol altına almak ve uzun vadede AA amiloidozu riskini azaltmaktır. (EULAR)

Fakat bu durum “çiğdem yemek FMF’yi iyileştirir” anlamına gelmez.

Tam tersine, bazı çiğdem türleri ciddi şekilde zehirlidir.

Çiğdem FMF hastalığına şifa olur mu?

Kısaca cevap vermek gerekirse çiğdem bitkisinin kendisi FMF hastalığına şifa olarak kullanılmamalıdır.

FMF genetik kökenli bir hastalıktır ve günümüzde standart tedavinin temel taşlarından biri kolşisindir. Kolşisin ile bitkinin kendisi arasında önemli bir fark vardır.

İlaç olarak kullanılan kolşisin, belirli miktarda etkin madde içeren, dozunun kontrol edildiği ve tıbbi gözetim altında kullanılan bir preparattır. Bitkinin herhangi bir bölümünde bulunan maddelerin miktarı ise standart değildir.

Üstelik Colchicum autumnale zehirli bir bitkidir. Yanlışlıkla yenmesi ciddi zehirlenmelere ve hayati tehlikeye neden olabilir.

Bu nedenle FMF hastası olan bir kişinin kolşisin ilacını bırakıp çiğdem kullanmaya çalışması kesinlikle doğru değildir.

Çiğdemin besin değerleri

Çiğdem, yaygın olarak tüketilen bir sebze veya meyve olmadığı için diğer gıdalarda olduğu gibi güvenilir ve standart bir besin değerleri tablosu bulunmamaktadır. Özellikle zehirli çiğdem türleri için “100 gramda şu kadar protein, şu kadar vitamin” şeklinde hazırlanmış tablolar tüketiciyi yanıltabilir.

Bu nedenle çiğdem için aşağıdaki değerlerin standart besin değeri olarak değerlendirilmemesi gerekir.

Burada özellikle dikkat edilmesi gereken nokta, zehirli bir bitkinin besin değeri varmış gibi değerlendirilmemesidir.

Çiğdemin faydaları nelerdir?

“Çiğdemin faydaları” konusu ele alınırken bitkinin türü mutlaka dikkate alınmalıdır.

Bazı çiğdem türleri geleneksel kullanımlarda farklı amaçlarla değerlendirilmiş olsa da bu durum bütün çiğdem türlerinin güvenli olduğu anlamına gelmez.

Özellikle Colchicum autumnale içeren ürünlerin gelişigüzel tüketilmesi doğru değildir.

Kolşisin kaynağı olması

Çiğdemle ilgili en önemli tıbbi konu kolşisindir. Colchicum autumnale bitkisinden elde edilen kolşisin, FMF tedavisinde önemli bir ilaçtır.

Ancak bu fayda bitkinin doğrudan tüketilmesiyle elde edilmez. Tıbbi kullanım, standartlaştırılmış kolşisin preparatları üzerinden gerçekleştirilir. (DergiPark)

FMF tedavisinde kolşisinin önemi

Kolşisin, FMF ataklarının kontrol edilmesinde ve hastalığın uzun dönem komplikasyonlarının önlenmesinde önemli bir yere sahiptir.

Güncel EULAR/PReS önerileri, kolşisinin uzun süreli kullanımını FMF yönetiminin temel unsurlarından biri olarak değerlendirmektedir. (ANZFAID)

Bitkinin kendisiyle ilacın birbirinden ayrılması gerekir

Burada en sık yapılan hata, “Kolşisin çiğdemden elde ediliyor, o halde çiğdem yemek FMF’ye iyi gelir” şeklinde düşünmektir.

Bu yaklaşım doğru değildir.

Bir bitkiden elde edilen etkin maddenin ilaç olarak kullanılması, bitkinin tamamının güvenli olduğu anlamına gelmez.

Çiğdemin zararları nelerdir?

Çiğdem konusunda en önemli risklerden biri zehirlenmedir.

Özellikle Colchicum autumnale türü çiğdem ciddi toksisiteye sahip olabilir. Bitkinin tohumları ve diğer bölümleri yüksek miktarda kolşisin içerebilir.

Zehirlenme durumunda bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal gibi belirtiler görülebilir. Daha ciddi zehirlenmelerde çoklu organ hasarı ve hayatı tehdit eden tablolar ortaya çıkabilir.

Bu nedenle doğadan toplanan çiğdemlerin yenmesi veya çayının hazırlanması güvenli kabul edilmemelidir.

TÜBİTAK’ın çiğdemle ilgili yayınında da bazı çiğdem türlerinin zehirli olduğu ve yanlış tüketimin ciddi zehirlenmelere yol açabileceği belirtilmektedir.

FMF hastaları çiğdem çayı içebilir mi?

FMF tedavisi amacıyla çiğdem çayı içilmesi önerilmez.

Özellikle hangi çiğdem türünün kullanıldığı kesin olarak bilinmiyorsa bitkinin çayının hazırlanması tehlikeli olabilir.

“Doğal” olması, bir bitkinin zararsız olduğu anlamına gelmez. Kolşisin de düşük dozlarda tıbbi amaçlarla kullanılan ancak yanlış dozda ciddi toksisite oluşturabilen bir maddedir.

Bu nedenle FMF hastalarının bitkisel tedavi amacıyla çiğdem kullanmadan önce mutlaka doktorlarına danışmaları gerekir.

Kolşisin kullanırken nelere dikkat edilmelidir?

FMF tedavisinde kullanılan kolşisin doktorun belirlediği dozda kullanılmalıdır.

İlacın dozu kişinin yaşına, hastalığın durumuna, tedaviye verdiği yanıta ve bazı sağlık koşullarına göre değişebilir.

Güncel EULAR/PReS önerilerinde tedaviye yanıt alınamayan hastalarda öncelikle tedaviye uyumun değerlendirilmesi, gerekli durumlarda kolşisin dozunun hekim tarafından düzenlenmesi ve kolşisine yeterli yanıt vermeyen hastalarda başka tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi önerilmektedir. (ANZFAID)

Bu nedenle:

• Doktorun verdiği kolşisin dozu değiştirilmemelidir.
• İlaç doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.
• Çiğdem veya başka bir bitkisel ürün kolşisinin yerine kullanılmamalıdır.
• Doğadan toplanan çiğdemler tüketilmemelidir.
• Kolşisin kullanırken ortaya çıkan ciddi yan etkiler sağlık profesyoneline bildirilmelidir.
• FMF kontrolleri aksatılmamalıdır.

Çiğdem ve kolşisin arasındaki fark

Çiğdem ile kolşisin arasındaki farkı basit şekilde şöyle açıklayabiliriz:

Bu nedenle çiğdem ile kolşisini aynı şey gibi değerlendirmek doğru değildir.

Çiğdem kullanırken dikkat edilmesi gerekenler

Çiğdem adıyla satılan veya doğadan toplanan ürünlerin hangi türe ait olduğu konusunda emin olunmadığında tüketilmemelidir.

Özellikle kök, soğan, yumru veya tohumların yenmesi ciddi risk oluşturabilir.

Hamileler, çocuklar, yaşlılar ve düzenli ilaç kullanan kişiler bitkisel ürünleri doktor önerisi olmadan kullanmamalıdır.

FMF hastaları açısından ise konu daha da önemlidir. Çünkü çiğdem kullanmak amacıyla kolşisin tedavisinin bırakılması hastalığın kontrolünü bozabilir.

Çiğdem zehirlenmesinde ne yapılmalı?

Çiğdemin zehirli bir türünün tüketildiğinden şüpheleniliyorsa belirtilerin ortaya çıkması beklenmemelidir.

Özellikle kusma, ishal, karın ağrısı veya ciddi halsizlik gibi belirtiler ortaya çıkarsa acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Bitkinin hangi tür olduğu biliniyorsa sağlık çalışanlarına bu bilgi verilmesi yararlı olabilir.

Zehirlenme şüphesinde kendi kendine tedavi uygulanmamalı ve kişiye gelişigüzel ilaç veya başka bir bitki verilmemelidir.

Sonuç

Çiğdem bitkisi ile FMF hastalığı arasında gerçek bir bağlantı bulunmaktadır ancak bu bağlantının doğru anlaşılması gerekir.

FMF tedavisinde kullanılan kolşisin, Colchicum autumnale adlı bitkiden elde edilen doğal kaynaklı bir alkaloittir. Ancak kolşisinin ilaç olarak kullanılması, çiğdem bitkisinin doğrudan tüketilebileceği anlamına gelmez.

Aksine, bazı çiğdem türleri zehirlidir ve tüketilmeleri ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.

FMF hastaları için günümüzde bilimsel olarak kabul gören tedavi yaklaşımının temelinde doktor kontrolünde kolşisin tedavisi ve düzenli takip yer almaktadır. Güncel uluslararası öneriler de kolşisinin uzun süreli kullanımını ve hastalığın düzenli izlenmesini desteklemektedir. (EULAR)

Bu nedenle “Çiğdem FMF’ye şifa olur” demek doğru değildir. Doğru ifade, çiğdem türlerinden elde edilen kolşisinin FMF tedavisinde kullanılan önemli bir ilaç olduğudur.

Sık Sorulan Sorular

Çiğdem FMF hastalığına iyi gelir mi?

Çiğdem bitkisinin kendisinin FMF’yi tedavi ettiğini gösteren yeterli bilimsel kanıt bulunmamaktadır. FMF tedavisinde kullanılan kolşisin ise tıbbi olarak önemli bir ilaçtır.

FMF hastası çiğdem yiyebilir mi?

Özellikle Colchicum autumnale gibi zehirli türler ciddi zehirlenmeye neden olabileceğinden çiğdem tüketilmemelidir.

Çiğdemden kolşisin elde edilir mi?

Evet. Kolşisin doğal olarak Colchicum autumnale bitkisinde bulunur ve tıbbi amaçlarla kullanılmaktadır.

Çiğdem çayı FMF’ye iyi gelir mi?

FMF tedavisi amacıyla çiğdem çayı önerilmez. Bitkinin türü ve içerdiği kolşisin miktarı kontrol edilemeyeceği için zehirlenme riski vardır.

Kolşisin FMF’yi tamamen geçirir mi?

Kolşisin FMF’nin genetik nedenini ortadan kaldırmaz. Ancak atakların kontrol edilmesi ve uzun dönem komplikasyonların önlenmesi açısından temel tedavilerden biridir.

Kolşisin yerine çiğdem kullanılabilir mi?

Hayır. Çiğdem, doktor tarafından reçete edilen kolşisinin yerine kullanılmamalıdır.