Yonca Nedir

Yonca Medicago polymorpha ve Medicago sativa türleriyle bilinen, baklagiller familyasına ait, çok yıllık ve yüksek besin değerine sahip önemli bir yem bitkisidir. Hem yeşil ot hem de kuru ot olarak değerlendirilebilen yonca, hayvancılık sektörünün temel taşlarından biridir. Uzun ömürlü yapısı, güçlü kök sistemi ve yüksek protein içeriği sayesinde dünya genelinde yaygın olarak yetiştirilir.

Yonca serin mevsim bitkisi olarak bilinse de farklı iklim koşullarına uyum sağlayabilen dayanıklı bir bitkidir. Anavatanı Ortadoğu olan yonca, bu bölgenin iklim şartlarına uyumlu olması nedeniyle kuraklığa karşı dirençlidir.

Bir Diğer Konumuz: Tüysüz Hanım Döşeği Nedir Faydaları Nerede Yetişir ve Kullanım Alanları

Yoncanın Botanik Özellikleri

Kök Yapısı ve Dayanıklılığı

Yonca çok derin kök sistemine sahip nadir bitkilerden biridir. Uygun koşullarda kökleri 8 ila 10 metre derinliğe kadar inebilir. Etkili kök derinliği ise genellikle 120 ile 180 santimetre arasındadır. Bu özellik, yoncanın kurak dönemlerde dahi topraktaki suya ulaşabilmesini sağlar.

Gövde ve Yaprak Özellikleri

Yonca otsu bir bitkidir ve boyu ortalama 50 ile 80 santimetre arasında değişir. Yaprakları üçlü yapıda olup yeşil rengin farklı tonlarını taşır. Tetraploid genetik yapıya sahip olması, yüksek verim ve dayanıklılık sağlamasında önemli rol oynar.

Yoncanın Hayvancılıktaki Önemi

Yonca yem bitkileri arasında en yüksek besleyicilik değerine sahip türlerden biridir. İçeriğinde yüksek oranda protein bulunur ve yaklaşık 10 farklı vitamin barındırır. Ahır besiciliğinde et ve özellikle süt verimini yüzde 30 seviyelerine kadar artırabildiği bilinmektedir.

Otlatmaya dayanıklı olması sayesinde meraların ıslahında da önemli rol oynar. Diğer yem bitkileriyle karışım halinde ekildiğinde mera kalitesini artırır ve sürdürülebilir hayvancılığa katkı sağlar.

Yoncanın Ekolojik İstekleri

Toprak Özellikleri

Yoncanın en iyi geliştiği topraklar tınlı ve kumlu tınlı topraklardır. Aşırı kumlu olmayan ve yeterli miktarda kireç içeren topraklar ideal kabul edilir. Toprak pH değerinin 6.5 seviyesinin altına düşmemesi gerekir. Ayrıca toprağın fosfor ve potasyum bakımından zengin olması yüksek verim açısından büyük önem taşır.

İklim ve Su İhtiyacı

Yonca bol su isteyen bir bitkidir. Sıcak bölgelerde yıllık su tüketimi 2500 milimetreye kadar çıkabilir. Buna rağmen güçlü kök sistemi sayesinde kısa süreli kuraklıklara karşı dayanıklıdır.

Yonca Yetiştirme Teknikleri

Toprak Hazırlığı

Yoncanın derin köklü bir bitki olması nedeniyle toprak hazırlığı büyük önem taşır. Sonbaharda derin sürüm yapılmalı, ilkbaharda ise kültivatör ve diskaro ile toprak işlenmelidir. Ardından tapan çekilerek düzgün ve sıkı bir tohum yatağı hazırlanmalıdır.

Ekim Zamanı ve Ekim Şekli

Yonca ekimi genellikle nisan ayının ilk yarısında yapılır. Toprakta yeterli tav bulunduğunda ekim işlemi gerçekleştirilmelidir. Elle serpme ekimde dekara 5 ila 5.5 kilogram, mibzerle ekimde ise 3.5 ila 4 kilogram tohum kullanılması önerilir.

Kışların sert geçmediği bölgelerde sonbahar ekimi de oldukça uygundur ve daha erken gelişim sağlar.

Gübreleme

Yonca ekimiyle birlikte dekara 4 kilogram azot ve 23 kilogram fosfor verilmelidir. Azotlu gübre yalnızca ilk yıl uygulanır. Fosforlu gübre ise her yıl sıra arasına verilerek toprağa karıştırılmalıdır. Bu uygulama bitkinin kök gelişimini ve ot verimini artırır.

Sulama

Yonca yılda 6 ila 8 kez biçilebilen bir bitkidir. Sulama programı mevsime göre ayarlanmalıdır. İlkbahar ve sonbahar aylarında 15 günde bir, yaz aylarında ise 10 günde bir sulama yapılmalıdır. Her biçimden sonra mutlaka sulama yapılması verim açısından kritik öneme sahiptir.

Bakım ve Yabancı Ot Kontrolü

Temiz bir yonca tarlası için ekimden önce yabancı otlardan arındırılmış toprak kullanılmalıdır. İlk yıl bitkinin gelişimi için gerektiğinde çapa yapılmalıdır. Sonraki yıllarda ise düzenli kontrol ile yabancı otların yayılması önlenmelidir.

Yonca ototoksisite özelliğine sahip olduğu için aynı tarla içinde yeni yonca tohumları kendiliğinden yetişmez. Yeni ekim öncesinde alanın tamamen temizlenmesi gerekir.

Yoncanın Hastalıkları ve Zararlıları

Yoncanın en yaygın hastalık etmeni virüslerdir. Sertifikalı tohum kullanımı ve temiz sulama suyu hastalık riskini azaltır. En önemli zararlıları ise yaprak bitleri ve yonca hortumlu böceğidir.

Küsküt otu yoncanın en tehlikeli düşmanlarından biridir. Yoncanın gövdesini sararak besinini alır ve bitkiyi zayıflatır. Küsküt görüldüğünde tohum bağlamadan biçim yapılmalı ya da elle toplanarak imha edilmelidir.

Hasat ve Depolama

Yonca otu için en uygun biçim zamanı yüzde 10 çiçeklenme dönemidir. Biçim yüksekliği 8 ila 10 santimetre olmalıdır. Son biçim ise daha yüksekten yapılmalıdır.

Biçim sonrası yoncanın hayvanlarda şişkinlik yapmaması için 1 ila 2 gün soldurularak verilmesi önerilir. Depolama sırasında aşırı kurutmadan balyalanmalı, aksi halde yaprak dökülmesi ve A vitamini kaybı yaşanabilir. Yonca silajı da yapılabilir ve bunun için yüzde 25 ile 50 çiçeklenme dönemi idealdir.

Sık Sorulan Sorular

Yonca kaç yıl verim verir

Uygun bakım koşullarında yonca tarlası 5 ila 7 yıl boyunca yüksek verim sağlayabilir.

Yonca neden bu kadar değerlidir

Yüksek protein içeriği, vitamin zenginliği ve süt verimini artırıcı etkisi nedeniyle yem bitkileri arasında özel bir yere sahiptir.

Yonca her toprakta yetişir mi

Hayır çok asidik ve taban suyu yüksek topraklar yonca için uygun değildir.

Yonca kaç kez biçilir

İklim ve bakım koşullarına bağlı olarak yılda 6 ila 8 kez biçim yapılabilir.

Yonca insan tüketimine uygun mudur

Yonca esas olarak hayvan yemi olarak kullanılır. İnsan tüketimi için filizleri bazı ürünlerde değerlendirilse de temel kullanım alanı hayvancılıktır.

Sonuç

Yonca Medicago polymorpha ve Medicago sativa türleriyle tarım ve hayvancılık açısından vazgeçilmez bir bitkidir. Yüksek besin değeri, uzun ömürlü yapısı ve toprağı zenginleştiren özellikleri sayesinde sürdürülebilir tarımın önemli unsurlarından biridir. Doğru ekim, bakım ve hasat yöntemleri uygulandığında yonca üretiminden maksimum verim elde etmek mümkündür.

Aşağıdaki yazı Alıntıdır…

Yonca Medicago polymorpha

Yonca (Medicago sativa), baklagiller (Fabaceae) familyasından uzun yıllar yaşayan, gerek yeşil ot gerekse kuru ot olarak değerlendirilebilen çok yıllık bir serin mevsim yem bitkisi türü.
Yonca çok yıllık otsu bir bitkidir. Boyu 50–80 cm dir. Derin bir kök sistemi vardır. Uygun koşullarda 8-10 metre derine gider. Etkili kök derinliği 120–180 cm dir. Bu nedenle, anavatanı olan Ortadoğu bölgesinin şartları ile birebir özelliklere sahip olup, kuraklığa dayanıklıdır. Yonca önemli bir yem bitkisidir. Otlatılmaya da oldukça dayanıklıdır. Bu nedenle meraların ıslahında diğer bitkilerle karışıma giren ve meranın kalitesini arttıran bir bitkidir. Ahır besiciliğinde et ve özellikle süt verimini % 30’lara kadar artıran ve yem bitkileri içerisinde en çok besleyicilik değeri olan yoncada, içerisinde 10 kadar vitamin de vardır. Tetraploid genetik yapıya sahip bir bitkidir.
Genelde hasat edilerek hayvanlara yedirilir, daha ender olarak mera ortamında hayvanlara otlatılır. Köklerinde, diğer hayvan yemlerinde olduğu gibi, bitki bünyesindeki azot değerlerini artıran rhizobia gibi proteobakteriler bulunmaktadır. Bu bakteriler topraktaki azot miktarı ile sınırlı kalınmaksızın yüksek protein değerli bir besi kaynağı oluştururlar. Bu özellikleri nedeniyle etkin üretiminin bilimsel yöntemlerle geliştirilmesinde önemli ilerlemeler sağlanmış, üretiminde en yüksek verim düzeylerine ulaşılmıştır.

Ekolojik özellikleri
Yoncanın en iyi yetiştiği topraklar; tınlı, kumlu-tınlı, kumu çok fazla olmayan ve yeter derecede kireç içeren topraklardır. Taban suyu düşük ve pH’nın 6.5 dan aşağı olmaması gerekir. Yoncanın normal ürün verebilmesi için toprağın fosfor ve potas kapsamı bakımından iyi olması gerekir.

Yetiştirme tekniği
Yonca balyaları
İlkbaharda veya sonbaharda hasat edilebilir. Çok yüksek potas düzeylerine sahip, çoğu kez suni gübre kullanılarak zenginleştirilmiş toprağa ihtiyaç duyar. Üretiminde çoğu kez, toprağı yabancı otlardan arındırmak için bir ön ürün, örneğin yulaf veya arpa, ekilir veya herbisit kullanılır. Herbisitlere dayanıklılık sorunu genetik yapısı değiştirilmiş alfalfanın piyasaya sürülerek ekilmesini gündeme getirmiş olup, bu konunun biyogüvenlik açısından doğurduğu tartışmalar sürmektedir.

Ototoksisite özelliği bulunan ender bitkilerdendir. Bu nedenle mevcut tarhları içinde yeni tohumları yetişmez. Yeni tohum ekmeden önce zeminin temizlenmesi gerekmektedir.

Toprak hazırlığı
Yoncanın derin köklü bir bitki olması nedeniyle sonbaharda derin işlenmesi gerekir. İlkbaharda ise kültivatör ve diskaro çekildikten sonra tapan geçirilerek iyi bir tohum yatağı hazırlanmalıdır.

Ekim
Nisan ayının ilk yarısında ve toprakta iyi bir tav mevcut iken ekim yapılmalıdır. Ekim elle serpme olarak yapılacak ise 5-5.5 kg/da, mibzerle ekim yapılacak ise 3.5–4 kg dekara tohum kullanılmalıdır. Elle serpme ekimde tohum ince elenmiş kumla 1/1 Kışların çok sert geçmediği bölgelerde sonbahar ekimi en uygun zamandır.

Gübreleme
Yoncaya ekimle birlikte 4 kg N ve 23 kg P2O5 verilmelidir. Yani 15 kg %26 lık Amonyum nitrat veya 20 kg %21 lik Amonyum sülfat ile 50 kg %42-44’lük triple süper fosfat gübresi diskarfo çekilmeden önce toprağa serpme olarak atılır. Azotlu gübre yalnız ilk yıl verilir. Fosforlu gübre ise her yıl sıra arasına banta verilerek çapa ile toprağa karıştırılmalıdır.

Sulama
Bir yılda 6-8 kez biçim yapılabilmekte ve yıllık su tüketimi sıcak yörelerde 2500 mm ye kadar varmaktadır. Nisan, Mayıs ve Eylül aylarında 15 gün arayla, Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında ise 10 günde bir sulanmalıdır. Her sulamada toprağın 0–120 cm’si tarla kapasitesine getirilecek şekilde su verilmelidir. Yonca sulamasında dikkat edilecek önemli bir husus her biçimden sonra mutlaka sulanmalıdır. Sulamalar uzun tava veya yağmurlama metoduyla yapılmalıdır.

Bakım
Temiz bir yonca tarlasına sahip olmanın en doğru yolu temiz ve küskütsüz tohum ekmek ve tarlayı ekimden önce yabancı otlardan temizlemektir. İlk yıl yoncanın gelişmesi için gerektikçe çapa yapılmalıdır. Diğer yıllarda ise tarlanın yabancı otlardan temizlenmesine özen gösterilmelidir.

Hastalıkları, zararlıları ve mücadelesi
Yoncanın en önemli hastalık etmeni virüstür. Virüsten sakınmak için en etkili önlem, sertifikalı tohum, daha önceden virüsle bulaşık olmayan toprak ve temiz sulama suyu kullanılmalıdır. Yoncanın en önemli iki zararlısı yaprak biti (Püseron) ve yonca hortumlu böceğidir. Yoncanın en büyük düşmanı küsküt otudur. Küsküt, ince sarı sülükleri ile yoncanın gövdesini sararak besinini alır, zayıf düşmesine yol açar. Küsküt görüldüğü zaman tohum bağlamadan yonca biraz dipten biçilmeli veya küsküt az ise elle toplanıp yakılmalıdır.

Hasat, harman ve depolanması
Otu için yetiştirilen yoncanın en uygun biçim zamanı %10 çiçeklenme devresidir. Biçim yüksekliği 8–10 cm olmalıdır. Son biçim daha yüksekten yapılmalıdır. Biçimden sonra yoncanın hayvanlarda şişkinlik yapmaması için güneşte 1-2 gün soldurularak verilmesi gerekir.
Yoncanın depolanıp saklanacak ise fazla kurutulmadan ve balyalanarak saklanmalıdır. Yonca fazla kurutulursa hem yaprakların dökülmesi hem de A vitamini kaybına yol açar. Yonca silajı da yapılabilir. %25-50 çiçeklenme döneminde biçilip silolanmalıdır.

Alıntıdır……..