Adi Fiğ (Vicia sativa) Nedir? Yetişme Koşulları, Özellikleri ve Faydaları

Adi fiğ (Vicia sativa), ülkemizde en çok yetiştirilen yem bitkilerinden biridir. Baklagiller (Fabaceae) familyasına ait olan bu bitki, hem toprağa kazandırdığı verimlilik hem de yüksek kaliteli yem üretimiyle dikkat çeker. Genellikle yarı kurak ve ılıman iklimlerde yetişen adi fiğ, yabani otlar arasında ekonomik değeri en yüksek türlerden biridir.

Adi Fiğin Genel Özellikleri

Adi fiğ hemen her türlü toprakta yetişebilir. Ancak en yüksek verim, kalkerli, killi ve derin topraklarda elde edilir. 300–500 mm yağış alan bölgeler fiğin doğal yetişme alanı olarak kabul edilir. Nemli ve serin bölgelerde daha iyi gelişir ve bol miktarda ot verir.

Bitkinin kök sistemi zayıf olmasına rağmen yan kökleri güçlüdür. Ortalama 40–60 cm boylanabilen fiğ, sivri uçlu yaprakçıklardan oluşan bileşik yapraklara sahiptir. Meyveleri 3–5 cm uzunluğundadır ve her bir baklada 5–6 tohum bulunur.

Fiğ fideleri 0°C’nin altındaki sıcaklıklardan zarar görür. Bazı türleri kısmen soğuğa dayanıklı olsa da bugüne kadar tam anlamıyla kışlık fiğ çeşidi geliştirilememiştir. Bu nedenle ılıman iklime sahip bölgelerde sonbaharda, soğuk bölgelerde ise ilkbaharda ekim yapılması önerilir.

Adi Fiğ Yetiştirme Koşulları

Adi fiğ, yüksek adaptasyon yeteneğine sahip bir bitkidir. Ancak fazla asitli toprakları sevmez. Ekim yapılacak tarlalar derin sürülmeli, ardından birkaç kez diskaro veya tırmıkla işlenmelidir. Bazı kıyı bölgelerde, ana ürün kaldırıldıktan sonra toprak durumu uygunsa ikinci ürün olarak da ekilebilir.

Fiğ tohumları iri olduğu için ekimi kolaydır. Fakat elle serpme yöntemi hem tohum kaybına hem de düzensiz çıkışlara neden olur. Bu yüzden sıraya ekim yöntemi tercih edilmelidir. Tohumların büyüklüğü nedeniyle 3–5 cm derinliğe ekilmesi uygundur.

Ekim oranı ot üretimi için dekara 10–12 kg, dane üretimi için ise 8–10 kg olmalıdır. Ot üretiminde sıra arası 20–30 cm, dane üretiminde 30–50 cm olacak şekilde ayarlanmalıdır.

Tahıllarla Karışık Ekim Avantajı

Fiğ bitkisinin gövdeleri zayıf olduğu için kolayca yatar. Bu durum biçimi zorlaştırır ve alt kısımlarda çürümeye neden olur. Bu yüzden fiğin arpa veya yulaf gibi tahıllarla karışık ekilmesi önerilir. Tahıllar, fiğe sarılarak dik gelişmesini sağlar ve otun hem verimi hem de kalitesi artar.

Kurak bölgelerde 6 kg fiğ ile 3 kg yulaf veya 5 kg arpa, kıyı bölgelerinde ise 7 kg fiğ ile 3 kg yulaf karışımı oldukça verimlidir. Adana bölgesinde yapılan araştırmalar, karışımdaki fiğ oranının %50’den fazla olmasının protein ve kuru ot verimini artırdığını göstermektedir.

Gübreleme ve Bakteri Aşılaması

Fiğ köklerinde Rhizobium leguminosarum bakterileri doğal olarak bulunur ve bu bakteriler toprağa azot kazandırır. Bu nedenle fiğ genellikle azotlu gübreye ihtiyaç duymaz. Ancak uzun süre fiğ veya bezelye yetiştirilmemiş tarlalara ekim yapılacaksa, tohumların ekim öncesi bakteri kültürleriyle aşılanması önerilir.

Toprağın verimliliğine göre ekimle birlikte dekara 1–3 kg azotlu gübre verilmesi yeterlidir. Fosforlu gübre ise özellikle yağışlı bölgelerde verimi artırır. Kıyı bölgelerde 8–10 kg/da fosforlu gübre uygulanması tavsiye edilir.

Biçim Zamanı ve Verim

Fiğin ot üretimi için en uygun biçim zamanı, bitkinin alt baklalarının dolduğu dönemdir. Bu aşamada hem otun kalitesi hem de verimi yüksek olur. Eğer erken biçim yapılırsa otun kalitesi artar ama verim düşer. Gecikmiş biçimlerde ise alt kısımlar çürür ve yaprak dökülmeleri başlar.

Fiğ tahıllarla birlikte ekilmişse, biçim için en uygun zaman fiğin çiçeklenme ve tahılın başak çıkarma dönemidir. Silo yemi üretimi için ise tahıllar süt olum, fiğ bakla doldurma aşamasındayken biçim yapılmalıdır.

Yılın iklim koşullarına ve bakım uygulamalarına göre değişmekle birlikte, sulanan alanlarda dekardan 2–3 ton yeşil ot veya 500–750 kg kuru ot elde edilebilir.

Adi Fiğ Tohumu ve Saklama Koşulları

Fiğ tohumluğu uygun koşullarda saklandığında 10–15 yıl çimlenme özelliğini korur. Ancak nemli veya uygun olmayan ortamlarda depolanan tohumlarda renk matlaşır, küflenme başlar ve verim düşer. Bu nedenle ekilecek fiğ tohumlarının parlak renkli ve küfsüz olması gerekir.

Ülkemizde yetiştirilen bazı önemli fiğ çeşitleri arasında Kara Elçi, Ürem 79 ve Kubilay 82 bulunur. Özellikle Kubilay 82 çeşidi erkencidir ve ikinci ürün olarak yetiştirmeye uygundur.

Adi Fiğin Tarıma ve Toprağa Katkısı

Fiğ sadece yem üretimi için değil, toprağın azot dengesini güçlendirmesi bakımından da büyük önem taşır. Nadas alanlarında fiğ yetiştirilmesi, toprağın organik madde oranını artırır ve sürdürülebilir tarım açısından katkı sağlar. Bu nedenle fiğ, yabani otlar içinde ekolojik değeri en yüksek türlerden biridir.

Fiğ bitkisi hakkında daha fazla bilgi için şifalı bitkiler kategorilerimizi de inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Adi fiğ hangi bölgelerde yetişir?
Adi fiğ, Türkiye’nin hemen her bölgesinde yetişebilir. Ancak ılıman ve yarı kurak bölgelerde daha verimli olur.

Fiğ soğuğa dayanıklı mı?
Bazı türleri kısmen dayanıklı olsa da, genel olarak fiğ 0°C’nin altındaki sıcaklıklarda zarar görür.

Fiğ tohumları nasıl saklanmalıdır?
Fiğ tohumları kuru, serin ve temiz bir ortamda saklanmalıdır. Küflenme olmaması için nemden korunması gerekir.

Fiğ tahıllarla karıştırılarak neden ekilir?
Fiğ gövdeleri zayıf olduğu için yatmaya meyillidir. Tahıllarla birlikte ekildiğinde dik gelişir, biçim kolaylaşır ve otun kalitesi artar.

Fiğ gübre ister mi?
Köklerinde azot bağlayan bakteriler bulunduğu için fazla azotlu gübreye gerek duymaz. Ancak fosforlu gübre verimi artırabilir.