Guarana Bitkisi Nedir? Enerji Veren Bu Bitkinin Faydaları, Kullanımı ve Zararları

Bilimsel adı Paullinia cupana olan guarana, Amazon bölgesine özgü tropikal bir bitkidir. Bitkinin özellikle tohumları kullanılır. Tohumlar kurutulduktan sonra öğütülerek toz haline getirilebilir veya çeşitli ekstraktların hazırlanmasında kullanılabilir. Guarana tohumlarında kafeinin yanı sıra tanenler, teobromin, teofilin, proteinler ve çeşitli bitkisel bileşenler bulunur.

Peki guarana nedir, nerede yetişir, nasıl kullanılır ve gerçekten enerji verir mi? İşte guarana bitkisi hakkında bilinmesi gerekenler.

Bir diğer konumuz: Enerji Veren Şifalı Bitkiler: Gün İçinde Dinç Kalmak İçin Hangi Bitkiler Kullanılır?

Guarana Nedir?

Guarana, Sapindaceae (Sabunağacıgiller) familyasına ait, tropikal iklimlerde yetişen odunsu ve tırmanıcı özellik gösterebilen bir bitkidir. Bilimsel adı Paullinia cupana Kunth olarak kabul edilir.

Guarananın doğal yaşam alanı başta Brezilya Amazonları olmak üzere Güney Amerika’nın tropikal bölgeleridir. Bitkinin ticari açıdan en değerli bölümü ise meyvelerinin içerisinde bulunan tohumlarıdır.

Guarana meyveleri olgunlaştığında kırmızı veya turuncuya yakın bir dış görünüme sahip olur. Meyvenin içindeki açık renkli bölüm ve koyu renkli tohumlar, görünüşleri nedeniyle dikkat çekicidir.

Guarana tohumları kurutulduktan sonra geleneksel olarak öğütülür ve toz haline getirilir. Günümüzde ise toz, kapsül, tablet, sıvı ekstrakt ve çeşitli içeceklerin içerisinde kullanılabilir. (PubMed)

Guarana Nerede Yetişir?

Guarana, doğal olarak Amazon Havzası’nın sıcak ve nemli bölgelerinde yetişir. Özellikle Brezilya, guarana üretiminde dünyada öne çıkan ülkedir.

Bitki sıcak, nemli ve tropikal iklim koşullarını sever. Brezilya’da Amazon bölgesinde geniş üretim alanları bulunmakla birlikte Bahia eyaleti de ticari üretimde önemli bir yere sahiptir. (Doi.org)

Guarananın Türkiye’de yaygın olarak tarımsal üretimi yapılmamaktadır. Bunun temel nedenleri arasında bitkinin tropikal iklim isteği ve sıcaklık-nem koşullarına olan hassasiyeti bulunur.

Guarana Nasıl Yetişir?

Guarana, sıcak ve nemli tropikal koşullara ihtiyaç duyan bir bitkidir. Doğal yaşam alanının Amazon bölgesi olması nedeniyle Türkiye’nin birçok bölgesindeki açık tarla koşulları guarananın ihtiyaçlarını karşılamak için uygun değildir.

Guarana yetiştiriciliğinde şu koşullar önem taşır:

• Sıcak ve nemli iklim
• Don olaylarının bulunmadığı ortam
• Organik madde bakımından zengin ve iyi drene olan toprak
• Yeterli su ve nem
• Doğrudan aşırı güneşten korunabilen uygun yetişme alanı
• Gelişebilmesi için yeterli alan

Guarana odunsu yapıda, tırmanıcı veya sarılıcı özellik gösterebilen bir bitkidir. Uygun koşullarda gelişen dalları ve yaprakları belirgin bir bitki görünümü oluşturur. Botanik incelemelerde yapraklarının genellikle beş yaprakçıktan oluştuğu belirtilmektedir.

Tohumdan üretim mümkün olmakla birlikte, tropikal iklim koşullarının sağlanması guarananın sağlıklı gelişimi açısından büyük önem taşır.

Guarana Bitkisinin Özellikleri Nelerdir?

Guaranayı ilgi çekici hale getiren en önemli özellik, tohumlarının yüksek miktarda doğal kafein içermesidir.

Guarana tohumlarında kafeinin yanı sıra teobromin ve teofilin gibi metilksantinler ile tanenler ve başka bitkisel bileşenler de bulunur. Yapılan incelemelerde guarana tohumlarındaki kafein oranının örneğe ve hazırlama yöntemine göre değişebildiği, yaklaşık yüzde 2,4 ile yüzde 5,1 arasında değerler bildirildiği görülmektedir. (Doi.org)

Bu nedenle guarana tüketildiğinde alınan toplam kafein miktarının hesaba katılması önemlidir. Özellikle guarana içeren takviyeler kahve, çay veya enerji içecekleriyle birlikte kullanıldığında günlük kafein alımı fark edilmeden yükselebilir.

Guarana Tohumlarının Besin ve Bileşen Değerleri

Guarana tohumu, klasik anlamda günlük tüketilen bir gıda gibi değerlendirilmekten çok kafein ve diğer bitkisel bileşenleri nedeniyle kullanılan bir bitkisel materyaldir.

Bilimsel derlemelerde guarana tohumlarının bileşimine ilişkin yaklaşık değerler aşağıdaki şekilde bildirilmektedir:

Bu değerlerin ürüne, yetişme koşullarına, hasada ve işleme yöntemine göre değişebileceği unutulmamalıdır. Özellikle guarana ürünlerinin kafein miktarı birbirinden önemli ölçüde farklı olabilir.

Guarana Nerelerde Kullanılır?

Guarananın en yaygın kullanım alanı, içerdiği kafeinden yararlanılan ürünlerdir.

Başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Enerji içecekleri
• Bitkisel takviyeler
• Kapsül ve tabletler
• Guarana tozu
• Bazı fonksiyonel içecekler
• Gıda ve içecek ürünleri
• Kozmetik ürünleri
• Bazı bitkisel formülasyonlar

Özellikle Brezilya’da guarana uzun yıllardır içecek sektöründe kullanılmaktadır. Bunun yanında kozmetik ve farmasötik ürünlerde de guarana türevlerinden yararlanıldığı bildirilmektedir. (Doi.org)

Guarana Nasıl Kullanılır?

Guarana günümüzde en çok toz, kapsül, tablet ve ekstrakt şeklinde kullanılır.

Guarana tozu bazı ürünlerde içeceklere veya gıdalara eklenebilir. Kapsül ve tabletlerde ise üretici tarafından belirlenen miktarlarda standartlaştırılmış guarana ekstraktı bulunabilir.

Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, yalnızca “kaç miligram guarana” tüketildiğine bakılmamasıdır. Asıl önemli konulardan biri ürünün ne kadar kafein içerdiğidir.

Çünkü 500 mg guarana ekstraktı ile 500 mg başka bir guarana ürünü aynı miktarda kafein anlamına gelmeyebilir. Ürünlerin standardizasyonu farklı olabilir.

Guarana Nasıl Tüketilir?

Guarana geleneksel olarak toz veya macun benzeri formlarda kullanılmıştır. Günümüzde ise daha çok hazır ürünler içerisinde tüketilmektedir.

Guarana tozu kullanılacaksa ürün etiketindeki kullanım talimatlarına uyulması gerekir. Özellikle yüksek kafein içeren konsantre ürünlerde gelişigüzel miktar artırmak doğru değildir.

Guarana içeren bir takviye kullanırken aynı gün içerisinde tüketilen kahve, çay, enerji içeceği, kola ve diğer kafein kaynakları da hesaba katılmalıdır.

Çünkü guarananın etkisi büyük ölçüde içerdiği kafeinle ilişkilidir.

Guarananın Faydaları Nelerdir?

Guarana özellikle uyarıcı ve zindelik sağlayıcı etkisi nedeniyle tanınmaktadır. Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Guarananın içerdiği kafeinin uyanıklığı artırıcı etkisi ile guarananın çeşitli hastalıkları tedavi ettiği iddiası aynı şey değildir.

Zindelik ve uyanıklığı destekleyebilir

Guarana içerisindeki kafein merkezi sinir sistemi üzerinde uyarıcı etki gösterir. Bu nedenle kısa süreli olarak uyanıklığın artmasına ve yorgunluk hissinin azalmasına yardımcı olabilir.

Ancak bu etki doğrudan guaranaya özgü olmayıp büyük ölçüde kafeinle ilişkilidir. (Acibadem Hospitals Group)

Dikkat ve zihinsel performansa katkı sağlayabilir

Kafeinin uyanıklık ve dikkat üzerindeki etkileri nedeniyle guarana içeren ürünler zihinsel performansı desteklemek amacıyla da kullanılmaktadır.

Bununla birlikte guarananın tek başına hafızayı veya bilişsel performansı belirgin şekilde artırdığına dair kanıtlar sınırlıdır. Bu nedenle guaranayı bir “hafıza güçlendirici” veya “zeka artırıcı” olarak değerlendirmek doğru olmaz.

Antioksidan bileşenler içerir

Guarana tohumlarında tanenler ve çeşitli polifenolik bileşikler bulunur. Bu bileşenlerin antioksidan özellikleri üzerine araştırmalar yapılmıştır. Ancak laboratuvar ortamında görülen antioksidan etkinin insanlarda doğrudan bir hastalığı önlediği anlamına gelmediği unutulmamalıdır. (Doi.org)

Yorgunluk hissinin azalmasına yardımcı olabilir

Kafein içeriği nedeniyle guarana, geçici olarak daha enerjik ve uyanık hissetmeye yardımcı olabilir. Fakat sürekli yorgunluk yaşayan kişilerin yalnızca guarana kullanarak sorunu çözmeye çalışması doğru değildir.

Uzun süren yorgunluk; kansızlık, uyku bozuklukları, tiroit sorunları, beslenme yetersizlikleri veya başka sağlık sorunlarıyla ilişkili olabilir.

Guarananın Zararları Nelerdir?

Guarananın en önemli özelliği olan yüksek kafein içeriği, aynı zamanda fazla tüketildiğinde ortaya çıkabilecek sorunların da başlıca nedenidir.

Fazla miktarda guarana tüketimi veya farklı kafein kaynaklarıyla birlikte kullanılması;

• Çarpıntı
• Huzursuzluk
• Sinirlilik
• Titreme
• Baş ağrısı
• Uykusuzluk
• Mide rahatsızlığı
• Kan basıncında yükselme
• Kaygı ve gerginlik

gibi sorunlara yol açabilir. Yüksek dozlarda kafein tüketimiyle ilişkili daha ciddi belirtiler de ortaya çıkabilir.

Özellikle konsantre guarana takviyelerinin birden fazla kafein kaynağıyla birlikte kullanılması, toplam kafein miktarının gereğinden fazla yükselmesine neden olabilir.

Guarana Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Guarana herkes için uygun bir bitkisel takviye değildir. Özellikle kafeine karşı hassasiyeti bulunan kişilerin dikkatli olması gerekir.

Kalp ritim problemi, yüksek tansiyon, anksiyete veya uyku problemi bulunan kişilerin guarana içeren yüksek kafeinli ürünleri kullanmadan önce sağlık profesyoneline danışması uygun olur.

Düzenli olarak ilaç kullanan kişilerin de guarana takviyesi kullanmadan önce doktor veya eczacıya danışması önemlidir.

Gebelik ve emzirme döneminde dikkat

Guarana doğal bir bitki olsa da doğal olması risksiz olduğu anlamına gelmez. Guarana kafein içerdiğinden gebelik döneminde toplam kafein alımının dikkate alınması gerekir.

ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’ne bağlı Office of Dietary Supplements, gebelikte kafein alımının genellikle günlük 200 mg veya altında tutulmasına ilişkin uzman görüşlerine yer vermektedir. Guarana gibi kafein içeren bitkisel ürünlerde kafein miktarının etiketten her zaman kolayca anlaşılmayabileceği de belirtilmektedir. (ODs)

Bu nedenle gebelik veya emzirme döneminde guarana içeren takviyeler kullanılmadan önce mutlaka sağlık profesyoneline danışılmalıdır.

Çocuklarda kullanımı

Guarana yüksek kafein içeriği nedeniyle çocuklar için özellikle dikkat edilmesi gereken bir üründür. Kafein içeren enerji içeceklerinin çocuklar ve gençler üzerindeki olası olumsuz etkileri nedeniyle bu tür ürünlerin tüketiminde dikkatli olunması gerekir. (NCCIH)

Gece tüketilmemeli

Kafeinin uyarıcı etkisi nedeniyle guarana içeren ürünlerin özellikle akşam saatlerinde tüketilmesi uykuya dalmayı zorlaştırabilir.

Uyku problemi yaşayan kişilerin guarana ve diğer yüksek kafein kaynaklarını sınırlaması daha uygun olabilir.

Guarana Zayıflatır mı?

Guarana, özellikle zayıflama ürünlerinde kullanılan bitkilerden biri olarak karşımıza çıkabilir. Bunun temel nedenlerinden biri kafeinin metabolizma ve iştah üzerindeki olası etkileridir.

Ancak guarananın tek başına etkili ve güvenilir bir zayıflama yöntemi olduğu söylenemez. Klinik veriler, guarananın kilo verme amacıyla kullanımını kesin biçimde destekleyecek kadar güçlü değildir. (Drugs.com)

Sağlıklı kilo kontrolünün temelinde dengeli beslenme, yeterli fiziksel aktivite, kaliteli uyku ve gerektiğinde uzman desteği bulunmalıdır.

Guarana Enerji Verir mi?

Guarananın “enerji veren bitki” olarak tanınmasının temel nedeni kafein içermesidir.

Kafein, kişinin kendisini daha uyanık ve dinç hissetmesine yardımcı olabilir. Ancak burada gerçek anlamda vücuda enerji sağlayan kalori ile uyanıklık hissinin birbirinden ayrılması gerekir.

Guarana tüketildiğinde kişi daha enerjik hissedebilir fakat bu durum mutlaka vücudun enerji depolarının arttığı anlamına gelmez. Etkinin önemli bölümü merkezi sinir sisteminin uyarılmasıyla ilgilidir.

Bu nedenle sürekli yorgunluk yaşayan kişilerin guaranayı çözüm olarak görmek yerine yorgunluğun altında yatan nedeni araştırması önemlidir.

Guarana Kullanımında En Önemli Nokta Kafein Miktarıdır

Guarana hakkında bilinmesi gereken en önemli konulardan biri, “bitkisel” kelimesinin ürünün düşük kafein içerdiği anlamına gelmemesidir.

Guarana tohumlarında yüksek oranda kafein bulunabilir ve ürünlerin kafein miktarı birbirinden farklı olabilir. Bazı guarana takviyelerinde oldukça yoğun kafein içeriği bulunabildiği için ürün etiketinin dikkatlice okunması gerekir. (DSLD)

Bu nedenle guarana kullanırken yalnızca guarana miktarına değil, ürünün içerdiği toplam kafein miktarına bakmak en doğru yaklaşımdır.

Aynı gün içerisinde kahve, çay, enerji içeceği ve kafein içeren başka takviyeler tüketiliyorsa toplam miktar mutlaka dikkate alınmalıdır.

Guarana Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Guarana, Amazon bölgesinden dünyaya yayılan ve özellikle tohumlarındaki doğal kafein nedeniyle değer kazanan tropikal bir bitkidir. Günümüzde içecek sektöründen takviye ürünlerine kadar farklı alanlarda kullanılmaktadır.

Kısa süreli uyanıklık ve zindelik açısından yararlı olabilir; ancak guarananın bütün sağlık sorunlarına iyi gelen mucizevi bir bitki gibi değerlendirilmesi doğru değildir. Bilimsel çalışmaların önemli bir bölümü guarananın içerdiği kafein ve diğer bileşenlerin olası etkilerini incelerken, birçok sağlık iddiası için kanıtlar halen sınırlıdır.

Özellikle yüksek kafein içeren guarana ürünlerinde doz konusunda dikkatli olmak, başka kafein kaynaklarıyla birlikte kullanımda toplam miktarı hesaba katmak ve kronik hastalığı veya düzenli ilaç kullanımı bulunan kişilerin uzman görüşü alması önemlidir.